ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1. ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ 2. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Αυτό που έμεινε έως τώρα μετέωρο, αλλά μπορεί να τινάξει στον αέρα όλη την προηγηθείσα θεωρία, είναι το ζήτημα της αξιολόγησης. Καθώς η δαμόκλειος σπάθη των εξετάσεων καθορίζει στο ελληνικό σχολείο τον τρόπο ή την ποιότητα δουλειάς, θα πρέπει να γίνουν και εδώ αλλαγές, που θα υποστηρίζουν τις αλλαγές στη θέση της μεταφραστικής εργασίας κατά τη διδασκαλία.

-     Όσο η μετάφραση συνεχίζει να προσφέρει υψηλό ποσοστό στη βαθμολόγηση του γραπτού, εύλογα οι μαθητές θα προσφεύγουν σε έτοιμες λύσεις, η ίδια η μετάφραση δεν θα έχει καμία παιδευτική λειτουργία και το μάθημα της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας από το πρωτότυπο δεν θα διαφέρει από το αντίστοιχο των Αρχαίων Ελληνικών από μετάφραση παρά μόνον ως προς την εμμονή στον γραμματικο-συντακτικό φορμαλισμό.

-     Η κατάργηση της μετάφρασης, από την άλλη πλευρά, στις εξετάσεις θα συνεπαγόταν ουσιαστική κατάργησή της από τη διδασκαλία, εφόσον χωρίς το κίνητρο της ανταμοιβής οι μαθητές δεν θα είχαν λόγο να ασχοληθούν με μια εργασία οσοδήποτε σημαντική και δημιουργική, που θα αποσπούσε χρόνο από τα "σημαντικά" ζητήματα των εξετάσεων.

-     Εάν πρόκειται να βρει επιτέλους εφαρμογή η αρχή: "εξετάζω κατά τον τρόπο που διδάσκω" (σε αντίθεση από τα ισχύοντα: "διδάσκω κατά τις επιταγές των εξετάσεων"), τότε είναι προφανές από όσα προτάθηκαν ότι οι εξετάσεις των Αρχαίων Ελληνικών Γενικής Παιδείας θα πρέπει να περιέχουν εναλλακτικούς τρόπους αξιολόγησης της κατανόησης του αρχαίου ελληνικού κειμένου. Η παράφραση, η ελεύθερη απόδοση του νοήματος, η απάντηση σε ερωτήσεις επί του νοήματος, ακόμη και η απόδοση της σημασίας μεμονωμένων όρων του κειμένου, είναι τέτοιοι πιθανοί τρόποι, και κάποιοι ήδη προβλέπονται από το νέο σύστημα αξιολόγησης. Η κριτική έτοιμων μεταφραστικών λύσεων σε σύγκριση με το πρωτότυπο είναι ένας άλλος, απαιτητικότερος ίσως, τρόπος που θα πρέπει να αξιοποιείται κατά την αξιολόγηση του μαθήματος.

-     Με το ίδιο σκεπτικό κάπου θα έπρεπε να βρει θέση και η προσωπική μετάφραση του ίδιου του μαθητή. Εφόσον αναγνωρίσουμε την απαιτητική φύση αυτής της εργασίας, που ουσιαστικά δεν είναι εφικτή μέσα στα χρονικά περιθώρια μιας εξέτασης, εάν πρόκειται να αναδεικνύει τα στοιχεία που επισημάναμε και όχι να εκφυλιστεί σε απλή απόδοση έτοιμου λόγου, τότε θα πρέπει πιθανώς να αποσυνδεθεί η μετάφραση από το διδαγμένο κείμενο και να εισαχθεί στην εξέταση των Αρχαίων Ελληνικών Γενικής Παιδείας άγνωστο κείμενο. Τούτο ίσως ακούγεται προκλητικό, αλλά ουσιαστικά δεν απέχει από την πρακτική άλλων μαθημάτων. Στα Μαθηματικά ή τη Φυσική (και της Γενικής Παιδείας), π.χ., οι μαθητές εξετάζονται σε ασκήσεις άγνωστες, που πιστοποιούν σε ποιο βαθμό έχουν εμπεδώσει την ύλη και κατά πόσον είναι σε θέση να εφαρμόζουν κριτικά όσα διδάχτηκαν. Κάτι αντίστοιχο προτάθηκε αρχικά με το νέο σύστημα αξιολόγησης για τα Λατινικά, για να θεραπευτεί το φαινόμενο αποστήθισης της μετάφρασης χωρίς τη γνώση στοιχειώδους λεξιλογίου. Θα μπορούσαν, συνεπώς, να εξετάζονται οι μαθητές και στα Αρχαία Ελληνικά σε ένα απλό άγνωστο κείμενο, στο οποίο θα τους δίνονται όλα τα άγνωστα σε αυτούς στοιχεία, προκειμένου να αποδείξουν ότι έχουν ουσιαστικότερη γνώση του αρχαίου ελληνικού λόγου, που δεν περιορίζεται στα κείμενα της διδαχθείσας ύλης. Μπορούν να κληθούν να συντάξουν μια μετάφραση του εν λόγω κειμένου και αντί άλλης γλωσσικής άσκησης να εξηγήσουν τις μεταφραστικές επιλογές τους για ορισμένες συντάξεις, λέξεις ή γραμματικούς τύπους. Εάν είχε προηγηθεί η μεταφραστική προπαιδεία που προτείναμε, δεν θα είχαν το άγχος για την ορθότητα της μετάφρασής τους βάσει συνταγών, αφού θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν τις επιλογές τους και συνεπώς να δείξουν ότι μπορούν να προβληματίζονται ορθά πάνω στο κείμενο. Το ζητούμενο θα ήταν απλώς αυτό που πρέπει να είναι: η επαρκής αρχαιομάθεια και γλωσσομάθεια (όπως στα Μαθηματικά η μαθηματική σκέψη). Τούτο θα έδινε κίνητρο στους μαθητές να αντιμετωπίζουν με διάθεση κριτική και δημιουργική ακόμη και τα διδαγμένα κείμενα, καθώς, αν μπορούν από αυτά να αποκομίσουν ουσιαστικές γνώσεις για τον αρχαίο ελληνικό λόγο και τον τρόπο προσέγγισής του, θα είναι σε θέση να τις αξιοποιήσουν και σε κάθε άλλο αντίστοιχο κείμενο.